Direktoratet si rolle og samfunnsoppdrag

Jernbanedirektoratet skal utvikla jernbana som del av det samla transportsystemet i dag og i framtida. Direktoratet skal sørga for at jernbanesektoren blir driven mest mogleg effektivt, sikkert og miljøvennleg til beste for dei reisande, godstransporten og samfunnet. Vi skal òg definera og kjøpa tenester innan infrastruktur, persontrafikk og togmateriell.

Transporttilbodet med tog i framtida

Jernbanedirektoratet lagar utgreiingar av det framtidige togtilbodet som grunnlag for politiske avgjerder. Ein av dei viktigaste leveransane er innspel til nasjonal transportplan (NTP), som blir presentert for politisk handsaming kvart fjerde år.

Når Stortinget har handsama NTP, lagar vi det konkrete handlingsprogrammet for jernbanesektoren for den kommande perioden, både for togtilbod og infrastruktur. Dette handlingsprogrammet er grunnlaget for avtalane som blir inngåtte med Bane NOR SF og persontrafikkoperatørane.

Persontrafikk på tog

Jernbanedirektoratet inngår trafikkavtalar med persontrafikkoperatørar om å gjennomføra persontrafikk innanfor definerte trafikkpakkar for periodar på 8 til 10 år. Trafikkavtalane blir inngåtte etter reglane for offentlege innkjøp basert på konkurranseutsetting. Togoperatørane leiger rullande materiell (togsett) frå det statleg åtte materiellselskapet.

Dei første konkurranseutsette trafikkavtalane vil vera effektive frå juni 2019. Inntil då og i ein overgangsperiode vil toga i fleire av trafikkpakka bli køyrt av NSB AS (no Vygruppen AS) etter ein direktekjøpsavtale med direktoratet.

Jernbanedirektoratet har ikkje direkte ansvar for godstrafikk eller persontrafikk som blir gjennomført på kommersiell basis, det vil seia utan offentleg kjøp (driftstilskot).

Forvaltning og betring av infrastruktur

Jernbanedirektoratet inngår avtalar med Bane NOR SF innanfor fleire område, og alle statlege løyvingar til infrastrukturen blir fordelt gjennom to avtalar:

  • Avtalen om tilgjengelegheit til infrastruktur (drift og vedlikehald) for å sikra den daglege trafikken.
  • Avtalane om planlegging, prosjektering og utbygging av ny jernbaneinfrastruktur for å sikra transporttilbodet til jernbana i framtida.

Koordinering av jernbanesektoren

Jernbanedirektoratet har eit spesielt ansvar for å sikra eit formålstenleg samspel mellom aktørane i jernbanesektoren. Vi bidreg til at infrastruktur, togtilbod og togmateriell blir utvikla og blir nytta slik at transporttilbodet blir så godt som mogleg. Vi har òg eit heilskapleg ansvar for sikkerheit og beredskap innanfor jernbanesektoren.

Jernbanedirektoratet støtter òg Samferdselsdepartementet med utsegner og faglege råd, og vi har eit sjølvstendig ansvar for å ta opp saker på eige initiativ.

Kompetanse og historisk arv

Vi har eit særskilt ansvar for at det i framtida er tilstrekkeleg kunnskap i sektoren til at transporttilbodet blir så godt som mogleg, og eit ansvar for drifta av Norsk fagskole for lokomotivførere.

Jernbanedirektoratet styrer òg Norsk jernbanemuseum, som bringar vidare den historiske arven til jernbana i Noreg.